انواع شرکتهای تجاری

وفق ماده 20 قانون تجارت، انواع شرکتها عبارتند از :

شرکت سهامی، شرکت با مسئولیت محدود، شرکت تضامنی، شرکت نسبی، شرکتهای مختلط سهامی، شرکت غیر مختلط سهامی، شرکت تعاونی تولید ومصرف

شایان ذکر است که شرکتهای تعاونی با تصویب قانون بخش تعاونی (مصوب1370) دیگر تابع قانون تجارت نیستند هر چند ممکن است به سبب انجام دادن امور تجاری، تاجر تلقی شوند .

  آشنایی با انواع شرکتها 

مطابق(ماده 20 قانون تجارت ) شرکتهای سهامی  دو نوع هستند

الف : شرکت سهامی  خاص :این شرکت حداقل از سه شریک تشکیل می شود.

ویژگیهای شرکتهای سهامی

1- ویژگی با ارزش این است که صاحبان سرمایه، که به سهامدار تعبییر می شوند دارای اوراق سهام هستند و سرمایه به سهام مساوی تقسیم شده وهر شریک مالک تعدادی از سهام است .

2- دومین ویژگی آن است که صاحبان سهام هر گاه بخواهند می توانند سهام خود را به غیر منتقل نمایند .

3- دیگر آنکه مسئولیت سهام داران محدود به مقدار سهام  آنهاست ( چیزی که در مورد شرکت با مسئولیت محدود صدق میکند ) به عنوان مثال :

فرض کنیم که شرکتی ( سهامی خاص ) از سه شریک تشکیل شده و سرمایه شرکت بالغ بر از 900000 ريال باشد واین سرمایه به 900 سهم 1000 ریالی تشکیل شده و هر شریک دارای 300 سهم است ولی طلبکاران از شرکت 1200000 ريال طلب دارند آنها فقط می توانند تا میزان 000/300 ريال از سهم هریک از شرکاء طلب خود را وصول کنند و الباقی طلب خود را نمی تواننداز  دارای شخصی شرکاء مطالبه کنند.

4- موسسان شرکت همان شرکای اولیه شرکت هستند و آوردگان سرمایه فقط خود موسسان هستند .

ب:  شرکت سهامی عام 

این نوع شرکت بسیاری از ویژگیهای  شرکت سهامی خاص مانند:

1-صاحبان سرمایه، که به سهامدار تعبییر می شوند دارای اوراق سهام هستند و سرمایه به سهام تقسیم شده وهر شریک مالک تعدادی از سهام است .

2- دومین ویژگی آن است که صاحبان سهام هر گاه بخواهند می توانند سهام خود را به غیر منتقل نمایند .

3- دیگر آنکه مسئولیت سهام داران محدود به مقدارسهام  آنهاست ( چیزی که در مورد شرکت با مسئولیت محدود صدق میکند )

اما سهامداران  این نوع شرکت

الف – باید حداقل پنج نفر باشند .

ب – موسسان می توانند برای تشکیل سرمایه شرکت، با انتشار اوراق پذیره نویسی، اشخاص ثالث را در تامین سرمایه سهیم کنند .

ج- نقل وانتقال سهام آنان اگر بی نام باشد بدون تشریفات تحقق پذیر است .

شرکت با مسئولیت محدود

1-این شرکت حداقل باید دو شریک داشته باشد ومسئولیت شرکاء در قبال طلبکاران ، مانند سهام داران شرکهای سهامی ، محدود به آورده آنهاست که ضامن ضامن خوانده می شود.

2- سرمایه شرکت به صورت سهام نیست بلکه هر شریکی به نسبت سرمایه ای که آورده سهیم است به عبارت بهتر دارای سهم الشرکه نه سهام است و شرکاء در مقابل طلبکاران تا میزان سهم الشرکه خود مسئول پرداخت می باشند

3- نقل وانتقال سهم الشرکه بایستی پس از توافق شرکاء بطور رسمی صورت گیرد  یعنی در دفتر اسناد رسمی ثبت شود .

شرکت تضامنی

این شرکت بایستی دارای حداقل دو شریک باشد که  ویژگی این شرکت این است که تعهد این شرکا که هر یک  از شرکاء مسئول پرداخت تمام طلب در مقابل طلبکاران است و مسئولیتش به آورده ای که به شرکت آورده محدودنیست ، یعنی هر گاه طلبکاران شرکت ، نتوانند با مراجعه به شرکت، طلب خود را دریافت دارند، می توانند پس از انحلال شرکت به شریک مراجعه  کنند و شریک باید از دارایی شخصی خود، طلب طلبکاران را بپردازد .

شرکت نسبی

شرکت نسبی از جنبه های نظیر شرکت تضامنی است ولی بر خلاف شرکت اخیر مسئولیت شرکای شرکت به نسبت مالکیت سرمایه تعیین می شود برای مثال:

هرگاه شرکت سه شریک داشته باشد و هر یک از شرکاء مالک یک سوم سرمایه باشند، هر شریکی باید یک سوم از طلب طلبکاران شرکت را بپردازد . اگر طلبکاران به شرکت مراجعه کنند و شرکت قادر به پرداخت تمامی دیون خود به طلبکاران نباشد، طلبکاران می توانند بقیه طلب خود را از شرکاء بگیرند اما چون مسئولیت شرکا تضامنی نیست، طلبکاران فقط تا یک سوم از مطالبات خود را ازشریک می گیرند وبرای دو سوم دیگر باید به دو شریک دیگر مراجعه کنند برای نمونه، اگر سرمایه شرکت 900 هزار ریال باشد و سهم الشرکه هر شریک 300 هزار ريال باشد هر گاه دارایی شرکت حین تقاضای طلبکاران فقط 900 هزار ريال  بابت طلب طلبکاران 1200000ريال باشد  طلبکاران بابت300 هزار ریال  باقی مانده از طلب خود، که شریک قادر به پرداخت آن نبوده است، می توانند به هرشریک فقط تا سقف 100 هزار ريال مراجعه کنند که این مقداررا هر شریک باید ساز دارایی شخصی خود بپردازد قانونگذار ایران مقررات راجع  به شرکت نسبی را از مقررات شرکت مدنی و اصول حقوقی اسلامی اقتباس کرده است و در حقوق اروپایی نمی توان برای آن شرکتی مشابه نام برد .

شرکت مختلط غیر سهامی

این شرکت ترکیبی از شرکت تضامنی و شرکت با مسئولیت محدود است با این توضیح که یک یا چند نفر از شرکاء در قبال اشخاص ثالث دارای مسئولیت تضامنی اند وعده ای دیگر از شرکا ، مسئولیتشان محدود به آورده آنهاست در حقوق فرانسه فقط شرکای اخیر تاجر  نیستند

اما در حقوق ایران هیچکدام از شرکا چه ضامن و چه غیر ضامن ، تاجر تلقی نمی شوند به علاوه شرکای غیر ضامن ، به عنوان شریک ، نه حق اداره شرکت را دارند و نه اداره امور شرکت از وظایف آنان به شمار می رود .

شرکت مختلط سهامی

این نوع شرکت ترکیبی است از شرکت تضامنی وشرکت سهامی خاص، به این ترتیب که یک یا چند نفر از شرکاء در قبال اشخاص ثالث دارای مسئولیت تضامنی اند و عده ای دیگر که به سهامدار تعبییر می شود، مسئولیتشان محدود  به آورده آنهاست . تفاوت این نوع شرکت با شرکت مختلط غیرسهامی در این است که سرمایه شرکت به سهام  تقسیم شده است وشرکای سهامدار حق مدیریت بر شرکت را ندارند و مدیریت شرکت فقط به شرکای ضامن مربوط می شود .

شرکتهای تعاونی

همانطور که قبلا گفته شد، شرکتهای تعاونی الزاما شرکت تجاری نیستند، بلکه اگر موضوع آن تجاری نباشد، شرکت تجاری محسوب نمی شوند. این شرکتها تابع قانون بخش تعاونی (مصوب 1370) هستند و تنها تصفیه آنها تابع مقررات تصفیه در قانون تجارت است (تبصره 1ماده 54قانون1370) البته این قانون شرکتهای تعاونی را تعریف نکرده است . ولی از مجموع مقررات این قانون به ویژه از  ماده یک آن چنین استنباط می شود که قانون گذار از روح قانون شرکتهای تعاونی مصوب 1350دور نشده است . در واقع شرکت تعاونی را هنوز هم می توان شرکتی تلقی کرد که اشخاص به منظور رفع نیازمندیهای مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی خود را از طریق خود یاری و کمک متقابل تشکیل می دهند، هدفی که قبلا در ماده 2 قانون شرکت های تعاونی 1350

پیش بینی شده بود و با طبیعت شرکت های تعاونی موضوع  قانون تجارت نیز تطبیق می کرد. در این شرکت ها فعالیت اشخاص عضو، عمده سرمایه شرکت را تشکیل می دهد. حتی در قانون جدید بر کار اعضا بیشتر از گذشته تاکید شده است، چه تنها اشخاصی می توانند عضو شرکت تعاونی شوند که از اشخاص حقیقی باشند (ماده 8 قانون 1370) مع ذلک، به منظور تشویق اشخاصی که تخصص و حرفه ای دارند و سرمایه در اختیار ندارند قانون تسهیلات بیشماری درنظر گرفته است که توسط دولت ها یا بانکها ممکن است به شرکت های تعاونی اعطا شود.

اقامتگاه شرکت و لزوم و فواید تعیین آن

فواید تعیین اقامتگاه شرکت عبارتند از :

1- هرگاه قانون برای تاسیس شرکت در محلهای خاص ( مثل مناطق آزاد تجاری ) تسهیلاتی (از جمله تسهیلات مالیاتی ) معین کرده باشد، اثبات وقوع اقامتگاه شرکت در این محلها مزایایی دارد.

2- اقامتگاه شرکت معین میکند که شرکت تابعیت چه کشوری را دارد.

3- دادگاه صلاحیتدار برای صدور حکم ورشکستی شرکت، دادگاه محل اقامت خود شرکت است ( ماده 413 قانون تجارت ): برای صدور حکم ورشکستگی شرکت، طلبکاران فقط باید به دادگاه محل اقامت شرکت مراجعه کند .

4- برای اقامه دعوا علیه شرکت نیز طلبکااران علی الاصول می توانند دادگاهی مراجعه کنند که اقامتگاه شرکت را مورد بررسی قرار می دهیم .

اقامتگاه شخص حقوقی کجاست ؟

به موجب ماده 590 قانون تجارت : اقامتگاه شخص  حقوقی محلی است که اداره شخص حقوقی در آنجاست .ونظراکثر حقوقدانان ایرانی اینست و حتی اگر با  تامل بیشتر بنگریم ماده اول قانون ثبت شرکتها (مصوب 1310) مقررکردهر شرکتی که  در ایران تشکیل شود و مرکز اصلی آن در ایران باشد ایرانی است از تعریف قانون ثبت شرکتها می توان نتیجه گرفت که قانون گذار مرکز اصلی واقامتگاه را یکی دانسته و به عبارت دیگر ، اقامتگاه شرکت و محل اصلی آن یکی است.اما بر این اصل یک استثنا وارد است به عنوان مثال اگر شرکت شعبه داشته باشد وفق صراحت قانونی چنانچه باید علیه شرکت دعوایی طرح کرد به دادگاه محل اقامت شعبه شرکت مراجعه می شود

و در مورد طرح دعوا علیه شرکت نکته ای است

اصل این است دعوا باید در اقامتگاه شرکت طرح شود، مگر آنکه دعوا علیه شعبه مطرح می شود و اگرشعبه برچیده شده باشد می توان علیه شرکت در مرکز اصلی آن مطرح شود.

نکته مهمتراین است هر گاه موضوع دعوا شرکت بر اساس قرارداد باشد، اقامتگاه معین شده در قرارداد ملاک قرار می گیرد نه اقامتگاه ( مرکز اداره شرکت) . یعنی اگرضمن قرار دادی طرفین معامله یا یکی از آنها برای اجرای تعهدات حاصله از آن معامله، محلی غیر از اقامتگاه حقیقی خود انتخاب کرده باشد، نسبت به دعاوی راجع به آن معامله همان محلی انتخاب شده است اقامتگاه او محسوب می شود

نقل از وکلای دادگستری موسسه حقوقی اعظم شفائی
خدمات مشاوره حقوقی به مديران شركت های تجاری بطور مستمر و موردی

آشنایی با شرکتها

بدون تردید در دنیای امروزی بخش عظیمی از مشارکتهای اقتصادی، در غالب شرکتهای تجاری فعال می باشند وشرکتهای تجاری به راندمان فعالیتهای اقتصادی موثر است و به همین دلیل است که علاوه بر افراد مردم،  دولتها نیز فعالیت اقتصادی خود را درقالب شرکتها ارائه میدهند .

اما شرکتها انواع گوناگونی دارد یعنی علاوه بر اسامی شرکتهایی مانند شرکت سهامی وغیره که در قانون تجارت احصاء شده  شرکتهایی وجود دارد که با قوانینی خاص  فعالیت دارند که اینگونه شرکتها جز پاره ای ازمقرارت سنتی از قانون تجارت پیروی نمی کنند مانند شرکتهای دولتی که تابع قانون واساسنامه خود هستند و چنانچه مواردی در اساسنامه اشان پیش بینی نشده باشد، از لایحه قانونی ( قانون تجارت مصوب 1347 تبعیت می کنند و حتی شرکتهای وجود دارد که  مختصری از انواع آنها به عنوان مثال می توان نام برد مانند شرکتهای تعاونی (تولید و مصرف در ایران که تابع بخش تعاونی اقتصاد دولت است )، شرکتهای تحت پوشش دولت و شرکتهای وابسته به دولت ، شرکتهای ملی شده و شرکتهای بانک .

محاسن فعالیت تجاری در قالب  شرکتهای تجاری

اگر شخصی به عنوان تاجر بدون مشارکت، فعالیت تجاری نماید او انفرادی درمقابل اشخاص ثالث ، مسولیت بسیار نا محدود دارد یعنی چنانچه  بدهکاراشخاص شود کل داراییش اعم از سرمایه و اموال خصوصی وثیقه پرداخت دیون آنها به طلبکارانش می شود و همین مزیت در کشورهای غربی که مطابق قانونشان می توانند در قالب شرکتهای به اصطلاح تک شریک به تجارت بپردازند، سبب شده که ترجیح دهند که شرکت انفرادی نداشته باشند، زیرا که در این صورت در مقابل طلبکارشان اغلب به میزان سرمایه ای که شریکند در مقابل اشخاص مسئولند .همچنین وقتی موسسه یا مجموعه ای تجاری فقط به یک نفرتعلق دارد، تفکیک مسائل ناشی از گرداندن سرمایه و اداره مجموعه اغلب مطرح نمی  شود و صاحب موسسه به طور مستقل، اختیار به کارگیری و اداره سرمایه  بدون مراجعه به تصمیم اشخاص ثالث را دارد و می تواند هر گونه دخل گرداندن سرمایه  و اداره موسسه در اختیار شخص واحد نباشد.  نمونه بارز این وضعیت را در شرکتهای سهامی می بینیم که در آنها در کنار شرکاء یعنی مالکان شرکت که اداره کنندگان سرمایه اند، مدیران و کارکنان شرکت، اداره موسسه را بر عهده دارند .

نقل از وکیل دادگستری و مشاور حقوقی، سایت وکالت اعظم شفائی